९. मुक्त पुरुष

९. मुक्त पुरुष 

भन्नै पर्दैन सोक्रेटिस आफ्नो समयका महानतम दार्शनिक थिए । तर त्यसवेलाको कानुन कायदा अनुसार आफ्नो देशको रक्षा गर्न उनले युद्धमा समेत भागलिनु प¥यो । एउटा हैन कैयन् युद्धमा । एउटा युद्धमा उनी आल्सी बिआदेजको नेतृत्वमा गएका थिए । युद्धकालमा बारम्बार सैनिकहरुले भोजन समेत पाउदैन थिए । यस्तो अवस्थामा सबै योद्धा दुखी हुनुदेखि विक्षिप्तसमेत हुन्थे । आल्सी बिआदेजका अनुसार यस्तो बेला पनि हास्न सक्ने एउटै योद्धा थिए – सोक्रेटिस ।

यस प्रशंगमा मुक्त पुरुषका दुई लक्षण समाविष्ट छन् – एक पवित्र कार्य मात्र हैन आवश्यक परे पापकार्य (युद्धमा अरुको हत्या गर्नुजस्ता) समेत सहजै गर्न सक्नु र परिस्थिती जतिसुकै प्रतिकुल भएपनि मनस्थितीलाई अनुकुल पार्न सक्न,ु जस्तै युद्धको मैदानमा भोकमरी हुदा पनि हास्न सक्नु ।

माथिको तर्कलाई बल पु¥याउन अर्काे एउटा युद्धको प्रशंग, दिलियमको युद्धपछि एथेन्सका सेना हारेर भागाभाग गर्दै थिए । सवका सव हस्याङ फस्याङ गरी भागिरहेको परिस्थितीमा पनि एकजना योद्धा भने केही नभए जस्तो मन्द गतिमा आनन्दपूर्वक हिडिरहेका थिए । त्यो सेना अरुको को हुनु्, सोक्रेटिस सिवाए । यो मुक्तात्मा हुनुको अर्काे उदाहरण उनले पेश गरेका थिए ।

उनी समान्यतया जाड, रक्सी खाँदैनथे । तर यो उनको नियम भने थिएन । (मुक्तामाको के को नियम ? नियममै बाँच्नु परे के को मुक्तात्मा ?) त्यस्तै प¥यो भने उनी सबभन्दा बढी रक्सी खान्थे । तर रक्सीको मात भने कति पनि लाग्दैनथ्यो । मुक्तिदशाको अर्काे उदाहरण हो यो । (नलाग्ने गरी खानसके तपाई पनि मुक्तात्मा, हा हा हा )

भन्न परोइन– उनलाई हेमलक नामक विष पिलाएर मारेको थियो । विषपान गरिसकेपछि उनले आफ्नो अन्तिम शब्द बोले ‘एक्स्केपियस देवतालाई एउटा कुखुरा चढाइदिनू’ । यति भन्दै उनी मरे । एथेन्सवासीहरु कुनै रोगबाट मुक्ति पाएमा एक्स्केपियस नामक देवतालाई कुखुरा चढाउथे । उनले आफ्नो मृत्युलाई जीवनरुपी रोगबाट मुक्त भएको आशय प्रकट गरे । र त शान्तिपूर्वक मर्न सके । यसरी खुशी भएर मर्न सक्नु पनि मुक्तात्माको अन्तिम पहिचान हो ।   

Posted in Dr. Yogi Vikashnanda